1 maart 2010

Spreekwoorden en gezegdes

De Nederlandse taal is rijk aan spreekwoorden en gezegdes, maar wist u dat de meeste van deze spreuken afkomstig zijn van het schaken? Nee? Ik ook niet, maar bij nader onderzoek blijkt dat verreweg de meeste spreekwoorden en gezegdes hun oorsprong vinden in het schaken. Hier enkele voorbeelden:

Spreekwoord/gezegdeBetekenis
Hij is schaakmatEr is geen uitweg meer
De koning is dood, leve de koningJe hebt verloren maar speelt gelijk een nieuwe partij
Ik ben van de partijIk doe mee
Hoog van de toren blazenHij is een opschepper
Op en top een dameDat is een mooi stuk

De nu volgende spreekwoorden en gezegdes komen oorspronkelijk ook van het schaken, maar zijn in de loop van de tijd veranderd:

Spreekwoord/gezegde Oorsprong Betekenis
Wat heb ik nu aan mijn fiets hangen Wat heb ik nu op mijn schaakbord staan Wat gebeurt er allemaal
Op een oude fiets moet je het leren Op een oud schaakbord moet je het leren Begin niet gelijk met dure nieuwe spullen
Beter één vogel in de hand dan tien in de lucht Beter één dame op het bord dan tien in het doosje Je moet het doen met wat je hebt
De appel valt niet ver van de stam De pion valt niet ver van het bord Een pion kan niet vliegen
De kogel is door de kerk De dame is van het bord Er komt duidelijkheid
Iemand het brood uit de mond stoten Iemand zijn stukken van het bord slaan Iemand benadelen
Hij kan meer dan van brood poep maken Hij kan meer dan alleen afruilen Hij is zo dom nog niet
Daar draai ik mijn hand niet voor om Daar draai ik mijn paard niet voor om Het is gemakkelijk
Als je hem een vinger geeft wil hij de hele hand Als je hem een pion geeft wil hij ook de dame Hij is nooit tevreden
Al is de leugen nog zo snel de waarheid achterhaalt haar wel Al is de loper nog zo snel de toren achter haalt haar wel Een toren is uiteindelijk beter
Het is hondenweer Het is schaakweer Mooi weer om te schaken
De beste stuurlui staan aan wal De beste schakers staan aan de kant Meekijkers weten het altijd beter
Geen dak boven je hoofd hebben Geen schaakbord boven je hoofd hebben Geen lid van een schaakclub zijn
Goed gereedschap hangt onder een afdakje Een goed schaakbord staat onder een afdakje Ga niet in de regen schaken
Eén zwaluw maakt nog geen zomer Eén overwinning maakt nog geen kampioen Eén keer winnen zegt niets
Een spiering uitgooien om een kabeljauw te vangen Een pion weggeven om een toren te pakken Iets offeren om iets beters terug te krijgen
Zoals het klokje thuis tikt, tikt het nergens Zoals het schaak- klokje op de club tikt, tikt het nergens Schaken bij je eigen club is het prettigst

Dit is maar een kleine greep uit alle spreekwoorden en gezegdes die allemaal ontstaan zijn uit het schaken.

Als u het bovenstaande allemaal niet gelooft is dat jammer, maar geloof kan ik u niet geven. Trouwens, dat was oorspronkelijk: schaak kan ik u niet geven, en betekent: ik weet het ook allemaal niet meer.

1 opmerking:

  1. "De koning is dood, leve de koning" is een simpel gevolg dat als een koning dood is, de krronprins plots koning wordt.

    BeantwoordenVerwijderen